Objawy bólu u kotów: jak rozpoznać, że kot cierpi
Koty rzadko pokazują ból wprost. Częściej zmieniają zachowanie: chowają się, mniej jedzą, przestają skakać na parapet. Poniżej najważniejsze sygnały z naszego ilustrowanego przewodnika; pełna wersja z 23 stronami zdjęć jest do pobrania bezpłatnie.
Ból u kota najczęściej widać nie w jednym objawie, lecz w zmianie: kot robi coś inaczej niż przez ostatnie miesiące. Dlatego najlepszym obserwatorem jest opiekun, który zna zwykły rytm dnia swojego zwierzęcia. Ten tekst streszcza nasz przewodnik w sześciu częściach: zachowanie, ból ostry, ból przewlekły, choroba zwyrodnieniowa stawów, ból w obrębie głowy i ocena mimiki.
Zmiany w zachowaniu, które widać w domu
Pierwsze sygnały są niepozorne i łatwo je przypisać wiekowi albo charakterowi kota. Zwróć uwagę na cztery obszary.
- Nastrój i aktywność: gorszy nastrój i większa drażliwość, wycofanie i chowanie się, mniejsze zainteresowanie zabawą i kontaktem, mniejsza chęć do ruchu, letarg.
- Apetyt i wokalizacja: zmniejszony apetyt; częste miauczenie, jęki, syczenie lub warczenie. Bolesny kot może też być zupełnie cichy i nieruchomy, więc brak miauczenia nie wyklucza bólu.
- Reakcja na dotyk: mniejsza tolerancja dotyku, unikanie kontaktu, agresja przy zbliżaniu się lub dotykaniu.
- Postawa ciała: większe napięcie, kucanie, opuszczona głowa, mrużenie lub zamykanie oczu, spłaszczone uszy, napięta okolica pyska, unikanie czynności, które kojarzą się z bólem.
- Pielęgnacja: brak mycia się i matowa, zaniedbana sierść albo przeciwnie, wylizywanie jednej, konkretnej okolicy ciała.
Ból ostry: co widać w badaniu i w zachowaniu
Ból ostry pojawia się nagle, na przykład po urazie, zabiegu albo przy ostrym stanie zapalnym. W badaniu klinicznym towarzyszą mu przyspieszone bicie serca, przyspieszony oddech, zmiany ciśnienia tętniczego i rozszerzenie źrenic. Te parametry są jednak niespecyficzne i oceniamy je zawsze razem z zachowaniem kota, nie osobno.
- Reakcja na dotknięcie rany lub bolesnego miejsca: ucieczka, drżenie, wokalizacja, cofanie ciała, odwracanie lub chowanie głowy, zwiększone napięcie i skulenie, agresja.
Ból przewlekły: objawy, które łatwo pomylić z wiekiem
Ból przewlekły narasta powoli. Objawia się zanikiem zachowań, które wcześniej były dla kota normalne, i łatwo go przypisać starości lub charakterowi. W naszej praktyce najczęściej widzimy cztery sygnały.
- Utrata masy ciała i zmiany w wyglądzie sierści. Utrata masy to objaw nieswoisty i wymaga ustalenia przyczyny.
- Zaparcia, często z powodu bólu stawów, który utrudnia przyjęcie pozycji do defekacji.
- Oddawanie moczu lub kału poza kuwetą. Opiekunowie często uznają to za problem behawioralny, a bywa to problem z wejściem do kuwety.
- Zmiany w zachowaniu i relacjach, spanie w innych miejscach niż dotychczas.
Choroba zwyrodnieniowa stawów: jak ocenić ruch kota
Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis) u kotów jest częsta i w większości przypadków nierozpoznana, bo kot nie kuleje tak jak pies. Przewodnik opiera się na skali przesiewowej MiPSC, która ocenia cztery codzienne czynności. Jeśli zauważysz choć jedną z poniższych zmian, warto umówić badanie ortopedyczne.
- Wchodzenie po schodach: tak zwane królicze skoki (obie tylne nogi podskakują jednocześnie) albo zatrzymywanie się w trakcie.
- Schodzenie po schodach: ustawianie się ukośnie, schodzenie powoli po jednym stopniu, przerwy.
- Wskakiwanie: wahanie przed skokiem, brak jednego czystego skoku, podciąganie tylnej części ciała przednimi łapami.
- Zeskakiwanie: wahanie, kilka mniejszych skoków zamiast jednego, znaczne zniżanie ciała przed puszczeniem się.
- Bieganie i zabawa: wolniejszy ruch, naprzemienny bieg i chód, zbliżanie do siebie tylnych łap, przerwy podczas gonienia zabawki.
Ból w obrębie głowy: zęby, ucho, neuralgia
Ból głowy u kota najczęściej ma źródło w jamie ustnej albo w uchu. Pięć objawów, które powinny skłonić do wizyty:
- Nadmierne ruchy lizania i żucia, mlaskanie pyskiem.
- Drapanie pyska.
- Anoreksja lub widocznie zmniejszony apetyt.
- Ograniczone rozwarcie szczęki i żuchwy, typowe dla chorób stawów skroniowo-żuchwowych i zapalenia ucha środkowego.
- Trzepanie głową, zwykle przy zapaleniu ucha środkowego.
Ocena bólu na podstawie mimiki: Feline Grimace Scale
Feline Grimace Scale (FGS) to zwalidowana skala oceny bólu ostrego na podstawie wyrazu pyszczka. Ocenia pięć elementów, każdy w skali 0–2, maksymalnie 10 punktów.
- Ułożenie uszu: uszy lekko odsunięte od siebie i obrócone na zewnątrz.
- Szerokość szpar powiekowych: oczy przymknięte lub zmrużone.
- Napięcie pyszczka: zmiana kształtu na bardziej eliptyczny, widoczne napięcie.
- Ułożenie wibrysów: proste, skierowane do przodu i oddalone od twarzy, zamiast rozluźnionych i zakrzywionych.
- Pozycja głowy: głowa opuszczona poniżej linii barków lub pochylona w dół, podbródek w stronę klatki piersiowej.
Wynik co najmniej 4/10 sugeruje potrzebę oceny weterynaryjnej i rozważenia leczenia przeciwbólowego. Kota obserwuj na jawie i bez niepokojenia: nie podczas snu, jedzenia ani pielęgnacji. Pełny przewodnik zawiera zdjęcia każdego elementu.
Co zrobić, gdy widzisz któryś z objawów
Jeśli zauważysz u swojego kota którykolwiek z opisanych sygnałów, skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Nie podawaj kotu leków przeciwbólowych dla ludzi: paracetamol i ibuprofen są dla kotów toksyczne. W przychodni oceniamy ból w badaniu klinicznym, a w razie potrzeby wykonujemy badanie ortopedyczne, stomatologiczne lub obrazowe i dobieramy leczenie przeciwbólowe do przyczyny.
Najczęstsze pytania
Po czym poznać, że kot odczuwa ból?
Po zmianie zachowania: kot chowa się, mniej je, unika dotyku, przestaje skakać na ulubione miejsca, zaniedbuje sierść albo wylizuje jedno miejsce, kuca z opuszczoną głową i zmrużonymi oczami. Koty rzadko wokalizują z bólu, więc cisza go nie wyklucza.
Czy kot z bólem zawsze kuleje?
Nie. Przy chorobie zwyrodnieniowej stawów kot częściej zmienia sposób wchodzenia po schodach i skakania (królicze skoki, wahanie przed skokiem, kilka małych skoków zamiast jednego) niż wyraźnie kuleje. Dlatego u kotów ocenia się codzienne czynności, nie chód.
Co to jest Feline Grimace Scale?
To zwalidowana skala oceny bólu ostrego u kotów na podstawie mimiki. Ocenia pięć elementów (uszy, oczy, pyszczek, wibrysy, pozycję głowy) w skali 0–2. Wynik 4/10 lub wyższy sugeruje, że kot potrzebuje oceny weterynaryjnej i leczenia przeciwbólowego.
Kot załatwia się poza kuwetą. Czy to może być ból?
Tak. U starszych kotów częstą przyczyną jest ból stawów, który utrudnia wejście do kuwety lub przyjęcie pozycji. Zanim uznasz to za problem behawioralny, warto wykluczyć ból i choroby dróg moczowych.
Czy mogę podać kotu lek przeciwbólowy z domowej apteczki?
Nie. Paracetamol i ibuprofen są dla kotów toksyczne, a inne leki dla ludzi mają u kotów inne dawkowanie i działania niepożądane. Leczenie przeciwbólowe u kota dobiera lekarz weterynarii po zbadaniu zwierzęcia.
Jak pobrać pełny przewodnik o objawach bólu u kotów?
Wpisz adres e-mail w formularzu na tej stronie, a wyślemy link do pliku PDF (23 strony ze zdjęciami). Przewodnik jest bezpłatny; przy pobraniu zapisujesz się na newsletter przychodni, z którego można się wypisać w każdej chwili.
Na czym opiera się przewodnik
- Evangelista MC i wsp. (2019). Facial expressions of pain in cats: the development and validation of a Feline Grimace Scale. Scientific Reports, 9, 19128. doi.org/10.1038/s41598-019-55693-8
- Evangelista MC, Steagall PV (2021). Agreement and reliability of the Feline Grimace Scale among cat owners, veterinarians, veterinary students and nurses. Scientific Reports, 11, 5262. doi.org/10.1038/s41598-021-84696-7
- Steagall PV i wsp. (2022). 2022 ISFM Consensus Guidelines on the Management of Acute Pain in Cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 24(1), 4–30. doi.org/10.1177/1098612X211066268
- Monteiro BP, Steagall PV (2019). Chronic pain in cats: Recent advances in clinical assessment. Journal of Feline Medicine and Surgery, 21(7), 601–614. doi.org/10.1177/1098612X19856179
- Ray M i wsp. (2021). 2021 AAFP Feline Senior Care Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 23(7), 613–638. doi.org/10.1177/1098612X211021538
- AAHA (2022). 2022 AAHA Pain Management Guidelines for Dogs and Cats. aaha.org/resources/2022-aaha-pain-management-guidelines-for-
- Merck Veterinary Manual. Otitis Media and Interna in Animals. merckvetmanual.com/ear-disorders/otitis-media-and-interna/ot
- International Cat Care. Constipation in cats. icatcare.org/articles/constipation-in-cats
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny klinicznej pacjenta.