Uporządkowana diagnostyka przewlekłego świądu: wykluczenie pasożytów i zakażeń, dieta eliminacyjna, rozpoznanie atopii i dobór leczenia, które da się utrzymać latami bez sterydów.
Alergia u psa lub kota to nadmierna reakcja układu odpornościowego na coś, co jest normalnie nieszkodliwe: białko z jedzenia, roztocza kurzu, pyłki, pleśnie lub ślinę pcheł. U zwierząt objawia się przede wszystkim skórą — świądem, zaczerwienieniem, wylizywaniem łap, zapaleniem uszu — rzadziej kichaniem czy łzawieniem jak u ludzi.
Rozpoznanie alergii to proces eliminacji, nie pojedynczy test. Najpierw wykluczamy pchły, pasożyty i zakażenia, potem alergię pokarmową dietą eliminacyjną, a to, co zostaje, to atopowe zapalenie skóry. Testy alergiczne z krwi lub testy śródskórne nie służą do stwierdzenia alergii — służą do wybrania alergenów do odczulania, gdy diagnoza już jest.
Alergii nie da się wyleczyć, ale da się ją kontrolować tak, żeby zwierzę żyło bez świądu. Mamy dziś leki, które hamują swędzenie bez skutków ubocznych sterydów, oraz immunoterapię (odczulanie), która u części pacjentów zmniejsza nasilenie choroby na lata.
Diagnostykę alergii zaczynamy, gdy świąd trwa dłużej niż kilka tygodni, wraca sezonowo lub po odstawieniu leków, a podstawowe testy nie wykazały pasożytów. Typowy pacjent to pies między 1. a 3. rokiem życia, który zaczął wylizywać łapy i mieć nawracające zapalenia uszu.
U kotów alergia częściej objawia się nadmiernym wylizywaniem (symetryczne łysienie brzucha), drobnymi strupkami na grzbiecie i karku lub zmianami wokół pyska i szyi.
Zanim rozpoznamy alergię, wykonujemy w gabinecie zeskrobiny, cytologię i trichogram (laboratorium na miejscu), wdrażamy pełną profilaktykę przeciwpchelną u wszystkich zwierząt w domu i leczymy zakażenia wtórne. Bez tego etapu każda dalsza diagnostyka jest niewiarygodna.
Następnie prowadzimy dietę eliminacyjną przez 8 tygodni: karma z jednym, nowym dla zwierzęcia białkiem lub karma hydrolizowana, bez żadnych innych przysmaków, resztek i smakowych leków. Jeśli świąd ustępuje i wraca po prowokacji dawną karmą — to alergia pokarmowa. Jeśli nie ustępuje, rozpoznajemy atopię. Przy planowaniu odczulania wykonujemy testy alergiczne z krwi (wysyłkowo); badania hormonalne dodajemy, gdy obraz sugeruje tło endokrynologiczne.
Diagnostyka to seria wizyt rozłożonych na 2–4 miesiące. Na pierwszej ustalamy plan, wykonujemy testy podstawowe, leczymy zakażenia i włączamy lek łagodzący świąd, żeby zwierzę nie cierpiało w trakcie poszukiwań. Na drugiej (po 2–4 tygodniach) sprawdzamy skórę, powtarzamy cytologię i — jeśli skóra jest czysta — rozpoczynamy dietę eliminacyjną z dokładną instrukcją, co wolno, a czego nie.
Po 8 tygodniach diety oceniamy efekt i wykonujemy prowokację. Z rozpoznaniem w ręku dobieramy leczenie długoterminowe: dla alergii pokarmowej odpowiednią dietę, dla atopii kombinację leków przeciwświądowych (tabletki lub zastrzyk działający kilka tygodni), odbudowy bariery skórnej (kąpiele, kwasy tłuszczowe) i ewentualnie immunoterapii na podstawie testów alergicznych. Leczenie prowadzimy w rytmie kontroli co 3–6 miesięcy.
Podczas diety eliminacyjnej najczęstszą przyczyną niepowodzenia jest jeden przysmak „raz dziennie” — przygotuj domowników i dzieci. Prowadź dziennik świądu w skali 0–10, pomaga obiektywnie ocenić postępy. Kontynuuj profilaktykę przeciwpchelną cały rok.
Przy atopii kontrolujemy skórę i uszy co 3–6 miesięcy, a przy długim stosowaniu leków wykonujemy okresowo morfologię i biochemię. Zadzwoń, gdy nagle wróci silny świąd, pojawią się krosty, zapalenie ucha lub objawy uboczne leków (wymioty, biegunka, senność).
Testy z krwi wykrywają przeciwciała na alergeny środowiskowe, ale wychodzą dodatnio także u zdrowych psów, a dla alergii pokarmowej są niewiarygodne. Używamy ich, żeby dobrać skład odczulania po postawieniu diagnozy, nie żeby ją postawić.
Minimum 8 tygodni bez żadnych odstępstw. Może to być karma hydrolizowana lub dieta domowa z jednym białkiem, którego zwierzę nigdy nie jadło — ustalamy to indywidualnie. Karmy „hipoalergiczne” ze sklepu zwykle nie nadają się, bo zawierają śladowe białka.
Atopia zwykle towarzyszy zwierzęciu całe życie, choć nasilenie bywa zmienne. Celem leczenia jest komfort bez skutków ubocznych, a odczulanie u części pacjentów realnie zmniejsza potrzebę leków.
Nowoczesne leki (blokujące sygnał świądu w komórkach lub przeciwciała monoklonalne) mają znacznie lepszy profil bezpieczeństwa niż sterydy. Kontrolujemy pacjenta i badania krwi w ustalonych odstępach, żeby to bezpieczeństwo potwierdzać.
Każdy przypadek prowadzimy indywidualnie — powyższy zakres, wskazania i przebieg mają charakter orientacyjny; dokładny plan diagnostyki i leczenia ustalamy podczas konsultacji. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji weterynaryjnej.
Zadzwoń lub umów konsultację — plan diagnostyki i leczenia przedstawimy na piśmie, przed decyzją.